จดรายรับรายจ่ายยังไงให้ติดเป็นนิสัย ฉบับคนเคยล้มเหลวมาแล้วหลายรอบ

เจ๊รู้จ้ะ ลูกไม่ได้เพิ่งเริ่มจดเงินครั้งแรก แกเคยลองมาแล้ว บางคนลองมาแล้ว 3 รอบ 5 รอบ เริ่มต้นเดือนด้วยไฟแรง ซื้อสมุดเล่มใหม่ ตั้งค่าอะไรซะสวยเลย พอถึงวันที่ 9 ก็เงียบ พอถึงสิ้นเดือนก็จำไม่ได้แล้วว่าเงินหายไปไหน แล้วก็บอกตัวเองว่า "เดือนหน้าค่อยเริ่มใหม่" วนแบบนี้มาหลายปี

บทความนี้เจ๊ไม่ได้จะมาสอนว่าการจดรายรับรายจ่ายดียังไง แกรู้อยู่แล้ว เจ๊จะมาบอกว่าทำไมแกถึงหลุดทุกที และจะทำยังไงให้รอบนี้เป็นรอบสุดท้ายที่ต้องเริ่มใหม่ เจ๊เปิดร้านทองมาครึ่งชีวิต เห็นคนเดินเข้ามาขายทองเพราะเงินไม่พอมาเยอะ เกือบทุกคนไม่ได้จนนะ แค่ไม่รู้ว่าเงินตัวเองไปไหน

ทำไมถึงล้มเหลว ไม่ใช่เพราะขี้เกียจหรอกนะ

คนส่วนใหญ่โทษตัวเองว่าไม่มีวินัย เจ๊จะบอกให้ว่าไม่ใช่ วิธีที่แกใช้มันผิดตั้งแต่แรก ลองดูว่าเคยเจอข้อไหนบ้าง

• เริ่มใหญ่เกินไป วันแรกก็จะแยกหมวดให้ครบ 15 หมวด ตั้งงบทุกอย่าง จะทำกราฟ พอถึงวันจริงมันเหนื่อยเกินกว่าจะทำต่อ
• จดตอนสิ้นวัน ตั้งใจว่าก่อนนอนจะมานั่งไล่ว่าวันนี้จ่ายอะไรบ้าง ความจริงคือก่อนนอนแกเหนื่อย ไถมือถืออยู่ แล้วก็ลืม จำได้แค่ 3 รายการจาก 8
• หลุดวันเดียวก็เลิกเลย พอมีวันที่ไม่ได้จด รู้สึกว่าข้อมูลมันไม่ครบแล้ว สมุดเล่มนี้เสียแล้ว เลิก แล้วรอเดือนหน้าเริ่มใหม่ ซึ่งบางทีเดือนหน้าก็ไม่มา
• จดแล้วไม่ได้อะไรกลับมา จดไป 2 อาทิตย์ ได้แต่ตัวเลขยาว ๆ ไม่มีใครบอกว่าแล้วไงต่อ วันนี้ใช้ได้อีกเท่าไหร่ก็ไม่รู้ พอมันไม่มีประโยชน์ที่จับต้องได้ สมองก็ตัดทิ้ง
• รู้สึกผิดทุกครั้งที่จด จดค่าชานมแก้วที่ 3 ของวันแล้วรู้สึกแย่กับตัวเอง ใครจะอยากทำสิ่งที่ทำให้รู้สึกแย่ทุกวัน

เห็นไหม ปัญหาไม่ได้อยู่ที่แกไม่มีวินัย อยู่ที่แกออกแบบให้มันล้มเหลวตั้งแต่ต้น ทีนี้มาแก้ทีละข้อ

เงินไม่ได้หายเพราะแกใช้เยอะหรอก มันหายเพราะแกไม่รู้ว่ามันไปไหน รู้เมื่อไหร่ก็คุมได้เมื่อนั้น

กฎข้อ 1 ทำให้ง่ายจนไม่มีข้ออ้าง

นิสัยที่ติดได้ต้องใช้แรงน้อยกว่าแรงที่จะขี้เกียจ ถ้าการจด 1 รายการต้องเปิดหน้าจอ กดเพิ่ม เลือกหมวด พิมพ์จำนวน เลือกวันที่ กดบันทึก รวม 6 ขั้น แกจะทำได้ 3 วันแล้วเลิก จริง ๆ แล้วการจดที่ดีควรใช้เวลาไม่เกิน 5 วินาที

เจ๊แนะนำแบบนี้ รอบนี้อย่าแยกหมวดเองเลย อย่าตั้งงบ 10 อย่าง ทำแค่อย่างเดียวคือ จ่ายอะไรก็บันทึกทันทีตรงนั้น พิมพ์สั้น ๆ ว่า "ชานม 55" หรือ "วิน 20" ก็พอ ส่วนถ้าโอนผ่านแอปธนาคารก็ยิ่งง่าย ส่งสลิปมาให้เจ๊จดใน LINE เจ๊อ่านยอด อ่านชื่อร้าน แยกหมวดให้เอง แกไม่ต้องพิมพ์อะไรเลย

สังเกตว่าเจ๊ไม่ได้บอกให้แกจดให้ครบทุกบาททุกสตางค์ตั้งแต่วันแรก ถ้าลืมจดค่าน้ำขวดละ 10 บาทก็ช่างมัน เป้าหมายเดือนแรกคือให้มือแกเคยชินกับการบันทึกทันทีที่จ่าย ไม่ใช่ความสมบูรณ์แบบ

กฎข้อ 2 ผูกการจดเข้ากับสิ่งที่แกทำอยู่แล้ว

อย่าไปหวังว่าจะ "นึกได้เอง" มันไม่นึกหรอก ให้เอาการจดไปเกาะกับพฤติกรรมที่แกทำเป็นประจำอยู่แล้ว วิธีนี้คนไทยใช้ได้ผลดีมากเพราะเราจ่ายเงินผ่านมือถือกันเกือบหมดแล้ว

• สแกน QR เสร็จ จดเลย ตอนหน้าจอขึ้นว่าโอนสำเร็จ มือแกถือมือถืออยู่แล้ว กดแชร์สลิปเข้า LINE ใช้เวลา 3 วินาที ยังไม่ทันได้เดินออกจากร้าน
• จ่ายเงินสดเสร็จ จดตอนรับเงินทอน ยืนรอเงินทอนอยู่แล้ว พิมพ์ "ข้าวมันไก่ 50" ตรงนั้น
• ลงจากวิน จดก่อนเดินเข้าออฟฟิศ ค่าวิน 15 บาทมันเล็กจริง แต่วันละ 2 เที่ยว 22 วันทำงาน คือ 660 บาทที่หายไปเงียบ ๆ ทุกเดือน
• เงินเดือนออก จดรายรับก่อนโอนไปไหน วันที่ 25 หรือ 30 ของเดือน ก่อนจะจ่ายค่าห้อง ค่าผ่อน บันทึกยอดเข้าก่อน แล้วค่อยกระจาย

จำสูตรนี้ไว้ "หลังจากฉันจ่ายเงิน ฉันจะจดทันที" ไม่มีคำว่า "เดี๋ยว" ในสูตรนี้ เพราะ "เดี๋ยว" คือจุดที่แกพังทุกรอบ

ตัวอย่างจริง มิ้นท์ เงินเดือน 22,000 ที่คิดว่าตัวเองประหยัดแล้ว

มิ้นท์ทำงานออฟฟิศแถวอโศก เช่าห้องแถวลาดพร้าว ผ่อนมือถืออยู่ ก่อนจดเงินมิ้นท์มั่นใจว่าตัวเองใช้เงินไม่เยอะ กินข้าวแกงธรรมดา ไม่ได้เที่ยว แต่ทำไมสิ้นเดือนถึงเหลือไม่ถึง 2,000 ทุกที เจ๊ให้มิ้นท์ลองเขียนก่อนว่าคิดว่าใช้อะไรเท่าไหร่ แล้วจดจริงตามกฎ 2 ข้อข้างบน 1 เดือน ได้ตารางนี้

เห็นไหมว่าค่าห้อง ค่าผ่อน ค่าเน็ต ตรงเป๊ะ เพราะมันเป็นยอดคงที่ที่สมองจำได้ แต่รายการเล็ก ๆ ที่จ่ายวันละหลายครั้ง มิ้นท์ประเมินต่ำไปเกือบเท่าตัวทุกรายการ ชานมที่คิดว่า 600 กลายเป็น 1,800 เพราะจริง ๆ กินวันละแก้ว บางวัน 2 แก้ว รวมกาแฟตอนเช้าอีก เงิน 4,300 ที่หายไปทุกเดือนไม่ได้หายไปกับของใหญ่ มันรั่วออกทีละ 50 ทีละ 65

ประเด็นคือ มิ้นท์ไม่ได้รู้ตรงนี้จากการ "ตั้งใจประหยัด" มารู้ได้เพราะจดจริง 1 เดือน แค่รู้ตัวเลขนี้ เดือนถัดมามิ้นท์ลดชานมเหลือวันเว้นวัน ไม่ได้อดนะ ยังกินอยู่ แต่เหลือเงินเพิ่มอีกเกือบ 1,000 บาทโดยไม่รู้สึกว่าชีวิตลำบากขึ้นเลย

กฎข้อ 3 หลุดได้ แต่ห้ามหลุด 2 วันติด

นี่คือกฎที่สำคัญที่สุดสำหรับคนที่เคยล้มเหลว เพราะปัญหาของแกไม่ใช่การเริ่ม แกเริ่มเก่งมาก ปัญหาคือตอนหลุด

เจ๊ให้กฎง่าย ๆ ลืมจดวันนี้ ไม่เป็นไร คนธรรมดาก็ลืมกันได้ แต่พรุ่งนี้ต้องกลับมาจด ห้ามหลุดวันที่ 2 เด็ดขาด ลืม 1 วันคืออุบัติเหตุ ลืม 2 วันติดคือกำลังจะกลายเป็นนิสัยใหม่ที่ชื่อว่า "เลิกจด"

แล้วตอนกลับมาจด อย่าไปนั่งไล่ย้อนของเมื่อวานให้ครบ มันไล่ไม่ครบหรอกแล้วจะยิ่งท้อ จำได้กี่รายการก็ใส่เท่านั้น จำได้ว่าเมื่อวานใช้ประมาณ 300 ก็ใส่ "เมื่อวาน 300" ไปเลย ตัวเลขที่ขาดไป 1 วันไม่ได้ทำให้ทั้งเดือนเสีย แต่การเลิกจดเพราะ 1 วันนั้นต่างหากที่ทำให้เสีย

อีกอย่างที่ช่วยได้มาก คือมีอะไรมาสะกิด ตั้งเตือนในมือถือไว้สักตอน 2 ทุ่ม ถ้าวันไหนตกเย็นแล้วยังไม่ได้จดอะไรเลย ประโยคเดียวก็พอให้แกนึกขึ้นได้ก่อนจะกลายเป็นวันที่ 2

กฎข้อ 4 ต้องได้อะไรกลับมาทุกวัน ไม่ใช่รอสิ้นเดือน

รอบก่อน ๆ แกจดไปเพื่อดูสรุปตอนสิ้นเดือน ซึ่งสิ้นเดือนมันไกลเกินไปสำหรับสมอง สมองคนเราต้องการรางวัลเร็ว ๆ ถึงจะยอมทำซ้ำ

สิ่งที่แกควรได้ทันทีหลังจดคือคำตอบของคำถามเดียว "วันนี้ยังใช้ได้อีกเท่าไหร่" ไม่ใช่กราฟ ไม่ใช่เปอร์เซ็นต์ แค่ตัวเลขเดียว ถ้าแกมีเงินเหลือหลังหักค่าใช้จ่ายคงที่ 8,000 บาท เหลืออีก 20 วันกว่าเงินเดือนจะออก แปลว่าใช้ได้วันละ 400 พอจดว่าจ่ายค่าข้าว 60 ก็เห็นเลยว่าวันนี้เหลือ 340 ตัวเลขนี้แหละที่ทำให้แกอยากจดต่อ เพราะจดแล้วรู้ ไม่จดแล้วมืด

เจ๊จดออกแบบมาแบบนี้ พอส่งสลิปหรือพิมพ์รายการมา เจ๊ตอบกลับทันทีว่าวันนี้เหลือใช้ได้อีกเท่าไหร่ โดยคิดจากวันเงินเดือนออกของแกจริง ๆ ไม่ใช่วันที่ 1 ของเดือนแบบที่คนเงินเดือนออกวันที่ 25 ใช้ไม่ได้ และพอครบรอบเดือน เจ๊ให้เกรดการใช้เงินด้วย ได้ B ก็ไม่ได้แปลว่าแย่ แปลว่าเดือนหน้าลองดันเป็น A ดู มันสนุกกว่านั่งดูตัวเลขแดง ๆ เยอะ

30 วันแรก ทำแค่นี้พอ อย่าเพิ่มเอง

คนเคยล้มเหลวมักจะพยายามชดเชยด้วยการทำให้เยอะขึ้น ไม่ต้อง รอบนี้ทำน้อยแต่ทำทุกวัน ตามนี้

1. วันที่ 1 เขียนรายจ่ายคงที่ให้ครบ ค่าเช่า ค่าผ่อน ค่าเน็ต เงินส่งบ้าน หักออกจากเงินเดือน ได้ตัวเลขว่าเหลือใช้จริงเท่าไหร่ ตั้งเป็นงบรายวันโดยหารด้วยจำนวนวันจนถึงเงินเดือนออกครั้งหน้า
2. วันที่ 1 ถึง 7 จดทุกอย่างที่จ่ายทันทีที่จ่าย ไม่ต้องแยกหมวด ไม่ต้องดูสรุป แค่จด สัปดาห์นี้เป้าหมายเดียวคือให้มือชิน
3. วันที่ 8 ถึง 14 เริ่มดูตัวเลข "วันนี้เหลือเท่าไหร่" ก่อนซื้อของที่ไม่จำเป็น ยังไม่ต้องลดอะไร แค่ดูก่อนซื้อ
4. วันที่ 15 ถึง 21 เปิดดูว่าหมวดไหนกินเงินมากสุดใน 2 สัปดาห์ที่ผ่านมา ส่วนใหญ่จะเป็นข้าวนอกบ้านหรือเครื่องดื่ม เลือกลดแค่หมวดเดียว ลดแค่ 20 เปอร์เซ็นต์ก็พอ
5. วันที่ 22 ถึง 30 ทำเหมือนเดิม ถ้าหลุดวันไหนใช้กฎห้ามหลุด 2 วันติด พอครบเดือนดูว่าเหลือเงินมากกว่าเดือนที่แล้วไหม แค่มากกว่า 500 บาทก็ถือว่าชนะแล้ว

ถ้าผ่าน 30 วันนี้ได้ แกจะพบว่าไม่ต้องบังคับตัวเองแล้ว จ่ายปุ๊บมือมันไปเอง นั่นแหละคือนิสัย

สัญญาณว่านิสัยเริ่มติดแล้ว

บางคนถามเจ๊ว่าจะรู้ได้ไงว่าติดแล้วจริง ๆ ไม่ใช่แค่ไฟแรงเหมือนรอบก่อน ดูจากตรงนี้

• จ่ายเงินแล้วไม่ได้จด จะรู้สึกแปลก ๆ เหมือนออกจากบ้านแล้วลืมล็อกประตู
• ก่อนกดสั่งของออนไลน์ แกเปิดดูก่อนว่าเดือนนี้เหลือเท่าไหร่ โดยไม่มีใครบอก
• เพื่อนชวนกินหมูกระทะ แกตอบได้ทันทีว่าไหวหรือไม่ไหว ไม่ต้องเดา
• เห็นราคาชานม 65 บาท แล้วคิดเป็น "เดือนละเกือบ 2,000" ได้เองอัตโนมัติ
• สิ้นเดือนไม่ต้องถามตัวเองว่าเงินหายไปไหน เพราะรู้อยู่แล้ว

ข้อสุดท้ายสำคัญที่สุด คนที่จดเงินไม่ได้รวยขึ้นทันทีหรอก แต่จะเลิกรู้สึกว่าเงินหายแบบไม่มีสาเหตุ แล้วความรู้สึกนั้นแหละที่ทำให้ตัดสินใจเรื่องเงินได้ดีขึ้นทีละนิด สะสมไปเรื่อย ๆ

สรุปจากเจ๊

แกไม่ได้ล้มเหลวเพราะไม่มีวินัย แกล้มเหลวเพราะวิธีเก่ามันหนักเกินไป จดตอนสิ้นวันเลยลืม หลุดวันเดียวเลยเลิก และไม่เคยได้อะไรกลับมาระหว่างทาง รอบนี้ทำ 4 อย่างคือ จดทันทีที่จ่ายให้เสร็จใน 5 วินาที ผูกการจดกับตอนสแกน QR หรือรับเงินทอน หลุดได้แต่ห้ามหลุด 2 วันติด และต้องรู้ทุกวันว่าเหลือใช้ได้อีกเท่าไหร่ ทำแค่ 30 วัน แล้วแกจะไม่ต้องกลับมาอ่านบทความแบบนี้อีก

ถ้าอยากให้ง่ายกว่านั้น แอด LINE @jayjod ฟรี ส่งสลิปมาให้เจ๊จด แล้วเจ๊บอกเลยว่าวันนี้เหลือใช้เท่าไหร่ รอบนี้เจ๊ช่วยจดให้ แกแค่อย่าหายนะจ๊ะ